سـعیــــــد طـاوســــــــی
مـدرس و پژوهشــــــــگر تــاریــخ اســـــلام
Moharram_museum
۱۳ فروردین ۱۳۹۴
1896
آشنایی با موزه محرم تبریز

ancient-3%20copy

این موزه در خانه تاریخی صحتی در محله راسته کوچه، انتهای خیابان شهید مطهری، نبش ایستگاه آتش نشانی، داخل کوچه شهید احمد گوگانی، پلاک ۲۲ قرار گرفته است. با توجه به نوع معماری بنا، می توان قدمت آن را به اواخر دوره قاجار نسبت داد. این خانه ۴۰۹ متر مربع مساحت دارد و در سه طبقه با نمای آجری احداث شده است و در زمان حیات شادروان دکتر ابوالقاسم صحتی و اوایل دوره پهلوی در ماه محرم در سالیان متمادی به عنوان حسینیه مورد استفاده هیئت های عزاداری قرار گرفته است. دسته‌های بزرگ و مشهور عزاداری سینه‌زنی و زنجیرزنی محلات مختلف راسته کوچه، کوچه باغ، خیابان و بازار تبریز صبح زود و آخر شب برای برگزاری مراسم به این مکان می‌آمدند. امروزه نیز در ماه محرم، مراسم تلاوت قرآن، سخنرانی، عزاداری و روضه خوانی در این موزه برقرار است.
خانه قدیمی صحتی در سال ۱۳۷۸ شمسی تحت شماره ۲۳۳۶ درفهرست آثار ملی به ثبت رسید. پس از مرمت و استحکام بخشی توسط کارشناسان مجرب مرمت کار سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری آذربایجان شرقی به عنوان موزه مردم شناسی محرم مورد استفاده و بهره برداری قرار گرفته است. هدف از تشکیل این موزه، نمایش همیشگی جاذبه های نمادین مراسم محرم آذربایجان شرقی است؛ نمادهایی که تنها هنگام عزاداری ماه محرم به کار گرفته شده و باقی روزهای سال در علم خانه ها و انبارهای تکایا و مساجد نگهداری می شوند.
در گوشه گوشه موزه ،نمادها و نشانه هایی را می یابی که هر کدام وسیله ای برای یادآوری مظلومیت سرور و سالار شهیدان کربلا بوده و به نوعی حادثه کربلا را تداعی می کند. هر کدام از این نمادها و نشانه ها گویای بخشی از تاریخ و فرهنگ مناطق مختلف آذربایجان شرقی در ایام محرم به خصوص تاسوعا و عاشورای حسینی است.
در ورودی حیاط موزه، مجسمه ذوالجناح، اسب امام حسین (ع) قرار گرفته است و در داخل موزه، طبقه اول، انواع طوق (واژه ترکی به معنای علم)، پرچم، گهواره ‌های کوچک نذری، چراغ و شمع و در طبقه دوم، ابزار و نوشته‌های مربوط به سوگواری و تعزیه خوانی و نقاشی های قدیمی مورد استفاده در آیین سنتی پرده خوانی به نمایش درآمده است.
مهم ترین اشیای موجود در این موزه عبارت است از:
– طوق عزاداری روستای خشکناب شهرستان هریس.
– مشک چرمین سقایی اهدایی هیئت عزاداری مسجد سقالار اهر.
– سر طوق متعلق به ۱۲۴۳ ھ.ق.
– سر طوق روستای لیوارجان شهرستان جلفا.
– طوق عزاداری روستای تازه کند که پارچه های فراوان رنگارنگ بر آن آویخته اند.
– انواع شمعدان مورد استفاده در مراسم حجله قاسم (ع) روستای بزم آباد شهرستان مراغه.
– کاسه مسی با قلمزنی نام چهارده معصوم (ع).
– تبرزین و کشکول مورد استفاده در مراسم پرده خوانی.
– علم دستمال از روستای اسفنجان اسکو.
– علم روستای لیوارجان جلفا (یک تیغه و بلند با تکه پارچه های فراوان رنگارنگ).
– علم روستای زاویه جلفا (یک تیغه و بلند با تکه پارچه های رنگی و بیشتر سبز رنگ).
– قره نی مورد استفاده در دسته های عزاداری.
– بیرق (پرچم عزا) هیئت امین حضرت مراغه.
– تاختا ابزار مورد استفاده در رسم سنتی تخته زنی در روستای فیروزسالار آذرشهر (دو تکه چوب مثلثی شکل را در دست گرفته و به هم می کوبند ).
– بیرق با شمائل حضرت علی (ع).
– طوق شهر بخشایش شهرستان هریس با پرچه های رنگارنگ به رنگ های روشن و چتری مزین به پارچه های قرمز گل گلی در بالای آن.
– علامت عزاداری موسوم به حجله حضرت قاسم (ع) از هشترود.
علاوه بر اشیای موجود در این موزه، دیوارها با تصاویری از مراسم عزاداری در نقاط مختلف آذربایجان شرقی تزئین شده است. مانند:
– گل مالی صورت در مراسم شب عاشورای هیئت حاج غفار مراغه.
– شمع افروزی عصر تاسوعا در شهرستان بناب.
– رسم پولکه توولاماخ (مشعل گردانی) در شب عاشورا در شیشوان عجب شیر.
– مراسم شاخسی واخسی (مخفف شاه حسین وای حسین) در گوگان آذرشهر.
تلفن موزه: ۵۲۳۴۷۳۸ – ۰۴۱۱
ساعات بازدید از موزه: ۹ الی ۱۵

Moharram_museum (1)

ببرق

Moharram_museum (2)

پرده خوانی

Moharram_museum (3)

ظروف مسین غذای نذری

Moharram_museum (4)

علم دستمال

Moharram_museum (6)

علم با سر پنجه

Moharram_museum (5)

علم زنگوله دار

منابع کمکی (علاوه بر مشاهدات شخصی):
– روزنامه جام جم، شماره ۲۴۹۶ به تاریخ ۲۰ / ۱۱ / ۱۳۸۷، صفحه ۱۵٫
– خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۱۷ شهریور ۱۳۸۸٫

– http://www.iqna.ir/samen/news_detail.php?ProdID=511495
– http://wapedia.mobi/fa/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87_%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85
– http://www.chtn.ir/webforms/fa/Article/ArticleInfo.aspx?ID=1222
– http://www.chtn.ir/WebForms/Fa/Photo/PhotoInfo.aspx?ID=145

نظرات
ارسال نظر

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

جستجو
Text widget

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat…